رسالت دانشکده پزشکی : ما برانیم تا دانشجویانی تربیت نماییم که در موقعیت حرفه ای از اساتید خود برتر باشند

7:59:13 AM 1396 / 08 / 30
 


دکترای تخصصی مطالعات اعتیاد


دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کاشان
 

جمهوری اسلامی ایران

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی

 

برنامه آموزشی دوره ی دکتری تخصصی(Ph.D)

رشته مطالعات اعتیاد

( مشخصات کلی، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشیابی)

مصوب سی و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی

مورخ 05/11/1387

فصل اول

مشخصات کلی برنامه آموزشی دوره دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد

 

  • نام و تعریف رشته:

دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد    Addiction studies (Ph.D)

دوره دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد بسیاری از جنبه های دانش حرفه ای در زمینه اعتیاد نظیر پزشکی، روانپزشکی، روانشناسی، جامعه شناسی، مردم شناسی، اقتصاد و ... را در بر می گیرد و با ترکیبی از آزمون ها و پژوهش های پایه و بالینی و استفاده از فن آوری های جدید به تولید علم و کاربرد یافته های پژوهشی در زمینه سبب شناسی، مبانی بیولوژیک، روانشناختی، جامعه شناختی، پیشگیری و درمان در کشور کمک خواهد نمود.

 

2-تاریخچه:

از زمان سقراط تا کنون پزشکان نقش قابل ملاحظه ای در درمان وابستگی به مواد شیمیایی داشته اند. قرن هجدهم از زمانی که بنجامین راش اعتیاد را بیماری دانست تلاش های درمانی متعددی آغاز گردید. جنبش های درمان و بهبودی اعتیاد از 250 سال پیش فعالیت های جدی خود را آغاز کردند، هرچند در ابتدا جنبش های مذهبی بیشتر از جنبش های عملی بودند. واژه "اعتیاد" از قرن نوزده در نوشته ها مصطلح گردید. در سال 1852 پزشک سوئدی به نام مانگوس هاس واژه "الکلیسم" را برای بیماران وابسته به الکل معرفی کرد. در سال 1880 اولین انجمن حرفه ای بریتانیا موظف به اجرای پروژه های تحقیقاتی بر روی وابستگی به مواد شیمیایی شد. در طی جنگ دوم جهانی توسط این انجمن با رهبری ویلیام کولینز واژه "اعتیاد" مفهومی به خود گرفت که به مفهوم امروزی آن بسیار نزدیک شد.

در سال 1971 کالج آمریکایی پزشکی داخلی برای اولین بار سوالات مربوط به اعتیاد و الکلیسم را وارد سوالات امتحانات بورد خود ساخت و در سال بعد با تشکیل کمیسیون مشترک اعتبار سنجی بیمارستان ها، برنامه درمانی استاندارد اعتیاد و الکلیسم را گسترش داد.

در سال 1983 اولین آزمون گواهی اعتیاد در کالیفرنیا برگزار گردید و در سال 1985 آکادمی آمریکایی روانپزشکان اعتیاد و الکلیسم پایه گذاری شد.

انجمن آموزش و پژوهش پزشکی در اعتیاد (Association for Medical Education and Research, Substance Abuse)یا آمرسا که در آن مدرسین علاقمند به رشته پزشکی انتخاب شده و درباره سوءمصرف مواد مخدر آموزش می دیدند دایر گردید.

آمرسا طی سالیان اخیر نقش عمده ای در آموزش اعتیاد در رشته پزشکی داشته است.

آمرسا و دانشگاه نوادا بعدها آزمونی به نام (AMSAODD)طراحی نمودند و در سال 1986 اولین گواهی نامه ملی جهت سوء مصرف مواد و شیمی اعتیاد به پزشکان عمومی ارائه گردید. قبل از این آزمون دوره آموزش خاص در طی منطقه نیویورک، آتلانتا، شیکاگو و لس آنجلس ارائه می گردید. در همین سال به 565 پزشک این گواهی نامه داده شد.

در طی سال بعد (1987) 540 پزشک دیگر این گواهی نامه را دریافت داشتند. بعدها آزمون AMSAODDبه آزمون ASAMیا American Society of Addictionتغییر یافت.

ASMA  معتقد است اعتیاد به زودی به صورت یک تخصص پزشکی مانند طب خانواده و طب اورژانس در خواهد آمد.

آموزش مداخله جهت کاهش تقاضا برای سوء مصرف مواد مخدر در ایران به حدود 10 سال پیش باز می گردد. در ابتدا کارگاه های 2 تا 3 روزه که توسط ستاد مبارزه با مواد مخدر یا دفتر پیشگیری سازمان بهزیستی برگزار می گردید، اطلاعات اولیه ای را در اختیار مشتاقان و فعالان حوزه درمان قرار می داد. از حدود 5 سال پیش با راه اندازی مرکز ملی مطالعات اعتیاد، آموزش ها جنبه منسجم تر بخود گرفتند. دوره ها به 15 روز تا 1 ماه افزایش یافت و حدود 1400 نفر پزشک و روانشناس در آنها شرکت کردند. بعلاوه دوره های 2 تا 3 ماهه برای دستیاران رشته روانپزشکی نیز در همین مرکز برقرار گردید. از سال 1385 نیز دوره یکساله MPHبا گرایش پژوهش و آموزش در سوء مصرف مواد مخدر جهت پزشکان در مرکز ملی مطالعات اعتیاد و زیر نظر دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران راه اندازی گردید. مدرسین و آموزش گیرندگان در دوره مذکور متفق نظر بودند که یکسال برای تسلط به مسئله سوء مصرف مواد مخدر کافی نیست.

 

3-ارزشهای لحاظ شده (Values):

توجه به ارزش های الهی و انسانی و تحقق عدالت در سلامت یعنی حق تمامی افراد جامعه برای برخورداری از حداقل سلامت و دریافت خدمات سلامتی نه به اندازه توان بلکه به اندازه نیاز و از طرفی با عنایت به اینکه برخورد با سوء مصرف مواد مخدر در ایران آمیزه ای از ارزش های اسلامی – انسانی است که در آن معتادان بعنوان بیمار تلقی شده و هدف بازپروری و بازگشت آنان به جامعه است، ایجاد چنین رشته ای در راستای توجه به ارزش های مذکور طراحی گردیده است.

آنچه قابل اهمیت است، این است که ایران در بین کشورهای در حال توسعه منحصر به فرد و الگو تلقی می شود و کشورهای توسعه یافته نیز به جنبه های برتر الگوی ایرانی اذعان دارند.

 

4-رسالت رشته (Mission):

رسالت خطیر این رشته ایجاد پلی بین دانش های موجود از یکسو و گستره کاهش تقاضا و تحت کنترل درآوردن سوء مصرف مواد از سوی دیگر می باشد. نکته اساسی در این میان این است که چگونه می توان مدل های نظری موجود را در عرصه کاهش تقاضا، پیشگیری، درمان و کنترل معضل مواد اعتیادآور به نحو مؤثری به کاربرد. گستره پژوهشی اعتیاد به عنوان مجموعه ای از دانش های نظری و کاربردی می تواند نقش مهمی در این زمینه داشته باشد و مدل های مختلف بیولوژیک، روانشناختی و اجتماعی را به هم نزدیک نماید و امکان پژوهش های میان رشته ای را فراهم آورد و با نیاز کشور خلق نمود. در این بخش طراحی، تاسیس و اجرای دوره های تربیت دستیاران، پزشکان عمومی و دانشجویان پزشکی به منظور توانمندسازی در زمینه پیشگیری و درمان این معضل، همچنین طراحی برنامه های آموزشی برای گروه در معرض خطر و مشاوره در مورد پروژه هایی نظیر ساخت فیلم های آموزشی نیز مد نظر می باشد.

 

5-چشم انداز رشته (Vision):

با در نظر گرفتن امکانات بالقوه ای که در کشور وجود دارد. انتظار می رود که این رشته تا 10 سال آینده توسعه ی مناسبی در کشور پیدا کند و بخشی از نیاز کشور به پژوهشگران و دانشمندان در زمینه علوم مرتبط با اعتیاد مرتفع گردد. به ویژه امید می رود مراکز توانمند در این زمینه به عنوان مرکز هممکاری با منطقه مدیترانه شرقه سازمان جهانی بهداشت (WHO EMRO)در امر سوء مصرف مواد مخدر شناخته شود. از سوی دیگر حمایتهای دفتر جرائم و مواد مخدر سازمان ملل (UNODC)و ستاد مبارزه با مواد مخدر از این رشته پژوهشی قطعأ به رونق بخشیدن این حوزه کمک شایان توجهی خواهد کرد.

نکته قابل توجه این است که معضل اعتیاد ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص در زمینه اعتیاد را گوشزد می کند و چنانچه از اصول علمی و فرهنگی مناسب پیروی شود اثر بخشی این رشته در آینده غیر قابل انکار بوده که البته بستر سازی فرهنگی نیز ضروری است. بنابراین رشته تخصصی اعتیاد مرجع ارتقای کیفی زمینه های مرتبط با آموزش و پژوهش در حوزه های علوم پایه و بالینی خواهد بود.

 

6-اهداف کلی رشته (aims):

  • تربیت نیروی انسانی کارآمد و صاحب نظر در امور پژوهشی و آموزشی اعتیاد
  • ایجاد زمینه برای همکاری متخصصان و دانشمندان رشته های مختلف مرتبط با اعتیاد
  • رشد و توسعه پژوهش و تولید علم در زمینه اعتیاد در سطح کشور
  • تربیت متخصصین توانمند در حوزه اعتیاد و مداخلات لازم و مربوطه

 

7-نقش دانش آموختگان در نظام بهداشتی (role definition):

دانش آموختگان دوره دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات دارای نقش های آموزشی، پژوهشی و مشاوره ای خواهد بود.

 

8-وظایف حرفه ای دانش آموختگان (task analysis):

الف:آموزشی:

  • آموزش علوم مرتبط با اعتیاد به فراگیرندگان در سطوح مختلف
  • طراحی مجموعه های آموزشی برای مخاطبین مختلف

ب:پژوهشی:

  • طراحی و اجرای پروژه های تحقیقاتی
  • کاربردی ساختن خلاقانه یافته های پژوهشی بر اساس نیازهای جامعه و استفاده از فناوری های نوین و بومی سازی فناوری

ج:مشاوره ای:

  • مشاوره در زمینه اعتیاد به مواد با مراکز دانشگاهی و تحقیقاتی
  • مشاوره در زمینه اعتیاد به مواد با دیگر مراکز مرتبط

قابل ذکر است که این رشته واجد تربیت متخصصین بالینی در زمینه اعتیاد نبوده و مدارج و مدارک ناشی از این رشته به عنوان صلاحیت اشتغال به درمان معتادان محسوب نمی گردد

 

9-استراتژی های کلی آموزشی:

ماهیت پژوهشی، بین رشته ای جامع نگر این رشته حفظ می شود و همین مسئله جایگاه مدرس و دانشجو را مشخص خواهد کرد. بر ابداع روش های نوین، ساخت ابزار کار توسط خود محققان، ارائه نتایج کاربردی برای پژوهش ها، استفاده از فن آوری های نوین ، تولید علم و انتشار مقاله در نشریات علمی بین المللی تاکید گردد.

در امور آموزش به کارگیری راهبردهای آموزشی استاد محور و دانشجو محور در زمره توصیه هاست.

 

10- شرایط و نحوه پذیرش در رشته:

- قبولی در آزمون ورودی مطابق ضوابط و مقررات بهداشت درمان و آموزش پزشکی می باشد.

- دارندگان مدرک دکتری تخصصی روان پزشکی، دکتری تخصصی اعصاب داخلی، دکتری عمومی پزشکی، دکتری عمومی داروسازی و دکترای عمومی دندانپزشکی می توانند در آزمون شرکت نمایند.

 

  • جهت کسب اطلاعات از آخرین تغیرات در مدارک تحصیلی مورد پذیرش و مواد امتحانی و ضرائب آزمون ورودی هر سال تحصیلی، به دفترچه آزمون دکتری تخصصی (Ph.D)رشته های علوم پزشکی مربوط به آن سال تحصیلی مراجعه شود.

 

 11-رشته های مشابه در داخل کشور:

در داخل کشور هیچ رشته مشابهی وجود ندارد.

 

12- رشته های مشابه در خارج از کشور:

  • دانشگاه داکوتای شمالی (University of North Dakota)در رشته Addiction Counselingدر مقطع (Ph.D)
  • دانشگاه نوادا  (University of Nevada)درAddiction Counseling Doctoral Program
  • کالج کینگز لندن    KING’S COLLEGE LONDON ( University of London)درAddiction Ph.D
  • انجمن اعتیاد آمریکا      American Society of Addiction (ASAM)
  • آکادمی اعتیاد شناسی آمریکا     American Academy of Addictionology
  • دانشگاه براون، مرکز مطالعات اعتیاد و الکل       The Brown University Center for Alcohol and Addictions

دانشگاه جورجیای جنوبی     (GEORGIA SOUTHERN UNIVERSITY)در Addiction Counseling


 13-شرایط مورد نیاز برای راه اندازی رشته:

بر اساس شرایط و ضوابط دفتر گسترش و ارزیابی آموزش پزشکی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی می باشند.

  14-موارد دیگر:

ندارد.

فصل دوم

مشخصات دوره برنامه آموزشی دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد

 نام دوره:

دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد    Addiction studies (Ph.D)

 طول دوره و ساختار آن:

بر اساس آئین نامه آموزشی دوره دکتری تخصصی (Ph.D)مصوب شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی می باشد.

  نام درس و تعداد واحدهای درسی:


 تعداد واحدهای درسی این دوره 46 واحد است که به شرح زیر می باشد:

 

دروس  اختصاصی اجباری (Core)

20 واحد

دروس  اختصاصی اختیاری (Non Core)

6 واحد

پایان نامه

20 واحد

جمع کل

26واحد

 

در ضمن علاوه بر واحدهای دوره دانشجو موظف است با تشخیص گروه آموزشی و تائید شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه حداکثر تعداد 16 واحد از دروس کمبود جبرانی (جدول الف) را بگذراند.

جدول الف: دروس کمبود یا جبرانی برنامه آموزشی دوره  دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد

 

کد درس

نام درس

تعداد واحد درسی

تعداد ساعات درسی

جمع

نظری

عملی

نظری

عملی

جمع

1.

سیستم های اطلاع رسانی پزشکی*

1

5/0

5/0

9

17

26

2.

تاریخچه، سیاستگذاری، وضعیت جهانی و مبانی اجتماعی- حقوقی سوء مصرف مواد

1

1

-

17

-

17

3.

روش تحقیق و آمار پیشرفته

3

5/2

5/0

43

17

60

4.

اقتصاد سلامت

2

2

-

34

-

34

5.

اصول روانپزشکی

3

3

-

51

-

51

6.

آسیب شناسی اجتماعی سوء مصرف مواد

2

2

-

34

-

34

7.

بهداشت روان

2

2

-

34

-

34

8.

اخلاق در پژوهش های علوم پزشکی

1

1

-

17

-

17

9.

مبانی پیشگیری از سوء مصرف مواد

1

1

-

17

-

17

10.

اختلالات روان پزشکی (پسیکوزها، اختلالات شخصیت، خلقی و اضطرابی)

2

2

-

34

-

34

11.

نوروآناتومی

2

1

1

17

34

51

جمع

20

 

  • علاوه بر واحدهای دوره دانشجو موظف است با تشخیص گروه آموزشی و تائید شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه حداکثر تعداد 16 واحد از دروس کمبود جبرانی (جدول الف) را بگذراند.

*گذراندن این درس برای همه دانشجویانی که قبلا آن را نگذرانده اند به عنوان درس کمبود یا جبرانی  الزامی می باشد.

 

جدول ب: دروس اختصاصی اجباری (Core)دوره دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد

 

کد درس

نام درس

تعداد واحد درسی

تعداد ساعات درسی

پیشنیازبا همزمان

جمع

نظری

عملی

نظری

عملی

جمع

12.

نوروبیولوژی سلولی و ملکولی

2

2

-

34

-

34

-

13.

نوروپسیکوفارماکولوژی

2

2

-

34

-

34

-

14.

روانپزشکی سوء مصرف مواد

3

2

1

34

34

68

-

15.

مداخلات غیر دارویی در درمان سوء مصرف مواد مخدر

2

1

1

17

34

51

-

16.

مبانی شناختی و رفتاری سوء مصرف مواد

2

2

-

34

-

34

-

17.

روش های پژوهش در علوم عصب پایه

3

5/1

5/1

26

51

87

-

18.

نوروپسیکولوژی اعتیاد

2

1

1

17

34

51

-

19.

نوروپسیکولوژی شناختی

2

1

1

17

34

51

-

20.

درمان های جایگزین

2

2

-

34

-

34

-

21.

پایان نامه

20

-

-

-

-

-

-

جمع

40

 

جدول ج: دروس اختصاصی اختیاری (Non Core)دوره  دکتری تخصصی (Ph.D)رشته مطالعات اعتیاد

 

کد درس

نام درس

تعداد واحد درسی

تعداد ساعات درسی

پیشنیازبا همزمان

جمع

نظری

عملی

نظری

عملی

جمع

22.

جرم شناسی

2

2

-

34

-

34

-

23.

مدیریت سیستم های بهداشتی

2

2

-

34

-

34

-

24.

اقتصاد اعتیاد

1

1

-

17

-

17

-

25.

بیماری های عفونی و اعتیاد

2

2

-

34

-

34

-

26.

فنون ارتباطی IEC

1

1

-

17

-

17

-

27.

نورواندوکرینولوژی

2

2

-

34

-

34

-

28.

نوروژنتیک

2

2

-

34

-

34

-

29.

نوروهیستوشیمی

2

1

1

17

34

51

-

30.

علم عصب پایه شناختی

2

2

-

34

-

34

-

جمع

16

 

دانشجو موظف است6 واحد از دروس فوق (جدول ج) را متناسب با موضوع پپایان نامه مورد نظر، پس از موافقت استاد راهنما و تائید شورای تحصیلات تکمیلی دانشگاه بگذراند.

 

   

جشنواره پرتال

انتخاب پرتال برتر